BERLİN – Orta Doğu’da yaklaşık bir hafta önce patlak veren İran savaşı, küresel enerji piyasalarında deprem etkisi yaratmaya devam ediyor. Ham petrol fiyatlarının rekor seviyelere ulaşması ve tedarik zincirindeki kırılmalar üzerine Federal Hükümet, tüketicileri korumak amacıyla radikal adımlar atmaya hazırlanıyor. Ekonomi Bakanlığı tarafından üzerinde çalışılan yeni düzenlemeye göre, akaryakıt istasyonlarının pompa fiyatlarına günde yalnızca bir kez zam yapmasına izin verilmesi planlanıyor.
Akaryakıt fiyatlarında “Avusturya modeli” dönemi başlıyor
Almanya’da akaryakıt fiyatları gün içerisinde onlarca kez değişkenlik göstererek sürücüler için büyük bir belirsizlik yaratıyor. Federal Hükümet, özellikle savaşın etkisiyle kontrolden çıkan fiyat artışlarını kontrol altına almak için komşu ülke Avusturya’daki uygulamaya benzer bir sistemi devreye sokmak istiyor.
Ekonomi Bakanı Katherina Reiche, Berlin’de yaptığı açıklamada, akaryakıt fiyatlarının ham petrol maliyetleri yükseldiğinde hızla arttığını, ancak maliyetler düştüğünde pompaya çok yavaş yansıdığını vurguladı. Reiche: Bu mekanizmayı kırmak istiyoruz diyerek yeni yasal düzenlemenin sinyalini verdi. Avusturya’da halihazırda uygulanan sistemde fiyat artışlarına haftanın belirli günlerinde izin verilirken, fiyat indirimleri her an yapılabiliyor. Almanya’nın planladığı model ise fiyat artışlarını günde tek bir seferle sınırlandırarak şeffaflığı artırmayı hedefliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı’ndan tarihi hamle
Petrol fiyatlarındaki önlenemeyen yükseliş ve Asya pazarındaki tedarik sıkıntıları, Uluslararası Enerji Ajansı’nı (UEA) harekete geçirdi. Paris merkezli ajans, 32 üye ülkenin katılımıyla tarihin en büyük koordineli petrol rezervi boşaltma kararını aldı.
UEA tarafından yapılan resmi açıklamada, piyasaları stabilize etmek amacıyla toplamda 400 milyon varil ham petrolün stratejik rezervlerden piyasaya sürüleceği duyuruldu. Bu rakam, ajansın kuruluşundan bu yana tek seferde onayladığı en büyük miktar olarak kayıtlara geçti. Kararın arkasında yatan en temel sebep ise küresel petrol sevkiyatının kalbi sayılan Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin, savaş nedeniyle neredeyse tamamen durma noktasına gelmiş olması.
Almanya’nın 90 günlük stratejik rezervleri devreye giriyor
Almanya, olası enerji krizlerine karşı elinde bulundurduğu ulusal petrol rezervlerinin bir kısmını kullanıma açtığını duyurdu. Mevcut yasalar gereği Almanya, herhangi bir tedarik kesintisine karşı en az 90 gün yetecek kadar stratejik petrol rezervi bulundurmak zorunda.
Hükümet kaynaklarından edinilen bilgilere göre, ulusal rezervlerin serbest bırakılmasıyla birlikte piyasadaki arz baskısının hafifletilmesi ve fiyatlardaki ani sıçramaların emilmesi amaçlanıyor. Ancak uzmanlar, savaşın gidişatı belirsizliğini korudukça bu tür müdahalelerin etkisinin sınırlı kalabileceği konusunda uyarıyor.
Hürmüz Boğazı’nda kriz: Petrol fiyatları neden düşmüyor?
Rezervlerin açılmasına ve hükümetlerin müdahalelerine rağmen petrol fiyatları yüksek seviyelerini korumaya devam ediyor. Bunun en büyük nedeni, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı olması. İran güçlerinin bölgedeki enerji altyapısını hedef alması ve suların mayınlandığına dair raporlar, piyasadaki risk primini diri tutuyor.
Siyasi cephede ise tam bir görüş ayrılığı hakim. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Donald Trump, suların mayınlandığına dair haberleri “gerçeği yansıtmadığı” gerekçesiyle reddediyor ve savaşın “çok yakında” sona ereceğine dair iyimser bir tablo çiziyor. Öte yandan İsrail cephesinden gelen açıklamalar bu iyimserliği gölgeliyor. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, hedeflerine ulaşana ve savaş neticelenene kadar operasyonların “zaman sınırı olmaksızın” devam edeceğini açıkladı.
Almanya’daki göçmen toplumu ve çalışanlar için bu kriz ne anlama geliyor?
Almanya’da yaşayan milyonlarca Türkiye kökenli ve diğer göçmen topluluklar için akaryakıt fiyatlarındaki bu devasa artış, doğrudan bir geçim sorunu haline dönüşmüş durumda. Özellikle lojistik, inşaat ve hizmet sektöründe yoğun olarak çalışan göçmen nüfus, işe gidiş gelişlerde ve ticari faaliyetlerinde yüksek enerji maliyetleriyle karşı karşıya kalıyor.
- Lojistik ve Nakliye: Türklerin yoğun olduğu küçük ve orta ölçekli nakliye firmaları, mazot fiyatlarındaki artış nedeniyle iflasın eşiğine gelmiş durumda.
- İşçi Sınıfı: Fabrikalarda vardiyalı çalışan ve toplu taşımanın yetersiz olduğu bölgelerde yaşayan işçiler, gelirlerinin önemli bir kısmını akaryakıt masraflarına ayırmak zorunda kalıyor.
- Enflasyon Baskısı: Petrol fiyatlarındaki artış sadece pompayı değil, market raflarındaki gıda ürünlerini de etkiliyor. Bu durum, dar gelirli ailelerin alım gücünü ciddi şekilde düşürüyor.
Ekonomi Bakanlığı’nın “günde tek zam” düzenlemesi, en azından fiyatların gün içindeki spekülatif dalgalanmalarından bu kesimi bir nebze olsun korumayı amaçlıyor. Ancak kalıcı bir rahatlama için savaşın sona ermesi ve küresel arz zincirinin normale dönmesi bekleniyor.
Petrol krizinin geleceği: Piyasaları neler bekliyor?
Önümüzdeki günlerde petrol fiyatlarının seyrini savaşın coğrafi sınırları belirleyecek. Eğer çatışmalar Suudi Arabistan veya Birleşik Arap Emirlikleri’nin enerji tesislerine sıçrarsa, 400 milyon varillik rekor rezerv bile fiyatları frenlemeye yetmeyebilir.
Almanya’da ise muhalefet, hükümetin “fiyat freni” adımını olumlu bulsa da, enerji vergilerinde (Ökosteuer) geçici bir indirim yapılması için baskılarını artırıyor. Başbakan Merz’in bu konudaki tavrı, önümüzdeki haftalarda Almanya’daki iç siyasetin ve ekonominin ana gündem maddesi olmaya devam edecek.
