BERLİN – Federal Hükümetin nitelikli iş gücü stratejisinin temel taşlarından biri olan mesleki denklik süreci, yabancı uzmanların Almanya’da kendi alanlarında çalışabilmeleri için kritik bir eşik teşkil ediyor. Yurt dışında alınan eğitimlerin Alman standartlarına uygunluğunu sağlamak amacıyla verilen 16d oturum izni, adaylara eksik niteliklerini tamamlama ve bu süreçte yasal olarak çalışma imkanı tanıyor.
Mesleki yeterliliğin tanınması için oturum izni (16d) nedir?
Almanya İkamet Kanunu’nun (AufenthG) 16d maddesi, yabancı bir mesleki niteliğin tanınması amacıyla gerekli olan “telafi önlemlerinin” (Ausgleichsmaßnahmen) veya “uyum kurslarının” (Anpassungslehrgänge) tamamlanması için verilen özel bir oturum iznidir. Bu vize türü, adayın mesleki denklik başvurusu yaptıktan sonra aldığı ve diplomalar arasındaki farkları belirten “kısmi denklik” (Teilanerkennung) belgesine dayanır.
Başvuru için gereken temel şartlar nelerdir?
Mesleki denklik süreci kapsamında oturum izni alabilmek için adayların belirli kriterleri yerine getirmesi gerekmektedir:
- Denklik bildirimi (Defizitbescheid): Yetkili makamdan (IHK, HWK vb.) alınan ve Alman diploması ile yurt dışındaki diploma arasındaki farkları netleştiren resmi yazı.
- Eğitim planı: Teorik kurslar, stajlar veya hazırlık eğitimlerini içeren somut bir programın belgelenmesi.
- Finansal yeterlilik: Süreç boyunca geçim masraflarının karşılanabileceğine dair kanıt (2025/26 dönemi için aylık yaklaşık 1.027 Euro).
- Dil seviyesi: Genellikle en az A2 düzeyinde Almanca bilgisi şart koşulsa da bazı meslek grupları için daha yüksek seviyeler talep edilebilir.
Denklik sürecinde çalışma izni ve yan haklar
16d oturum iznine sahip olan adaylara, eğitim süreçlerini finanse edebilmeleri için geniş çalışma hakları tanınmıştır. Bu kapsamda adaylar, haftada 20 saate kadar mesleki niteliklerinden bağımsız olarak herhangi bir işte çalışabilirler. Eğer yapılacak iş, denklik alınmak istenen meslek dalıyla doğrudan ilgiliyse, çalışma saatleri konusunda ek esneklikler sağlanabilmektedir.
Yeni dönem: Denklik ortaklığı (Anerkennungspartnerschaft)
Nitelikli İş Gücü Göç Yasası ile hayatımıza giren “Denklik Ortaklığı” (Anerkennungspartnerschaft), sürecin Almanya’ya geldikten sonra başlatılmasına imkan tanır. Bu modelde; işveren ve çalışan, denklik sürecinin Almanya’da başlatılacağı ve tamamlanacağı konusunda taahhütte bulunur. Bu yöntemle vize alabilmek için adayın en az A2 düzeyinde Almanca bilmesi ve kendi ülkesinde tanınan en az iki yıllık bir mesleki eğitimi tamamlamış olması gerekmektedir.
Oturum izninin süresi ve süreç sonunda ne olur?
Bu oturum izni genellikle telafi önleminin süresine bağlı olarak düzenlenir ve en fazla 24 ay süreyle verilir. Gerektiğinde bu süre toplamda 36 aya kadar uzatılabilir. Denklik süreci başarıyla tamamlandığında ve tam denklik (Gleichwertigkeit) belgesi alındığında, kişi doğrudan nitelikli çalışanlar için öngörülen çalışma amaçlı oturum iznine veya AB Mavi Kart’a (AB Mavi Kart) başvurma hakkı kazanır.
16d vizesi hakkında merak edilen tüm sorular ve cevapları
1. Mesleki denklik oturum izni (§ 16d) nedir?
Bu oturum izni türü, yurt dışında edinilen mesleki yeterliliğin Almanya’da tanınması amacıyla verilir. Eğer diplomanıza “kısmi denklik” (Teilanerkennung) verildiyse, eksik olan teorik bilgileri veya pratik deneyimleri Almanya’daki kurslar, stajlar veya uyum eğitimleri ile tamamlamanız için size yasal bir ikamet hakkı sağlar.
2. Bu oturum izninin süresi ne kadardır?
Genel kural olarak, bu izin aşağıdaki sürelerle verilir:
- Genel başvuru: En fazla 24 ay için düzenlenir.
- Özel durumlar: Belirli şartlar altında 12 ay için verilebilir.
- Uzatma: Toplamda en fazla 3 yıla kadar uzatılması mümkündür.
- Aracı kurum anlaşmaları: Federal İş Kurumu’nun (BA) diğer ülkelerle yaptığı özel anlaşmalar (örneğin Triple Win projesi) kapsamında ise başlangıçta 1 yıl verilir ve yine 3 yıla kadar uzatılabilir.
3. “Denklik Ortaklığı” (Anerkennungspartnerschaft) nedir?
Nitelikli İş Gücü Göç Yasası ile gelen en büyük yeniliklerden biridir. Bu modelde, henüz denklik süreci başlamamış veya kısmi denklik belgesi almamış olsanız dahi Almanya’ya gelip çalışmaya başlayabilirsiniz.
- Şartı: İşveren ile çalışan arasında, denklik sürecinin Almanya’ya giriş yapıldıktan sonra başlatılacağına dair bir taahhütname/sözleşme imzalanmış olmalıdır.
4. Bu süreçte çalışma hakkı var mıdır?
Evet, 16d oturum izni sahiplerine eğitim süreçlerini desteklemek amacıyla çalışma hakkı tanınmıştır:
- Yan işler: Meslekten bağımsız olarak haftada en fazla 20 saate kadar herhangi bir işte çalışabilirsiniz.
- Meslekle ilgili çalışma: Eğer yaptığınız iş, denklik almak istediğiniz meslekle doğrudan ilgiliyse (örneğin hemşirelik denkliği alırken bakım yardımcısı olarak çalışmak), bu çalışma süresi sınırlanmayabilir. Ancak bu durumda, denklik alındıktan sonraki süreç için işverenden somut bir iş teklifi alınmış olması şarttır.
5. Başvuru için gereken temel kriterler nelerdir?
Federal İş Kurumu’nun (BA) bu izne onay vermesi için temel olarak şu şartlar aranır:
- Yasal erişim: Mevzuatın ilgili meslek grubu için Alman iş piyasasına erişim hakkı tanıyor olması.
- İş teklifi: Mesleki eğitim veya denklik süreciyle bağlantılı somut bir iş/eğitim yeri teklifi.
- Çalışma koşulları: Adaya sunulan maaş ve diğer çalışma şartlarının, aynı işi yapan bir Alman vatandaşı ile karşılaştırılabilir düzeyde olması.
6. Süreç sonunda ne olur?
Denklik süreci başarıyla tamamlanıp “tam denklik” (Gleichwertigkeit) belgesi alındığında, kişi doğrudan bir iş arama vizesine (§ 20) veya nitelikli çalışanlar için öngörülen çalışma amaçlı oturum iznine başvurabilir.
Önemli Not: Vize ve oturum izni başvuruları ülke dışından yapılacaksa, başvurunun ikamet edilen ülkedeki Alman konsolosluğuna veya büyükelçiliğine yapılması gerekmektedir.
